Bài 1: Kỹ năng quản lý bản thân

Kỹ năng quản lý bản thân

Phát triển kỹ năng cá nhân là một trong những yếu tố quan trọng góp phần phát triển sự nghiệp. Vì vậy, hôm nay chúng ta sẽ tiếp cận đến kỹ năng đầu tiên, đó là kỹ năng quản lý bản thân.

Mục tiêu bài học

Sau khi học xong bài này, học viên có thể:

• Vận dụng các phương pháp để nhận biết được năng lực bản thân.
• Xác định được những giá trị mà mình coi trọng trong cuộc sống.
• Xác định mục tiêu cuộc sống của bản thân.
• Xây dựng thái độ tích cực đối với cuộc sống của bản thân.
• Biết cách tạo động lực cho bản thân để làm việc hiệu quả.

Nội dung bài học

Bài học bao gồm sáu nội dung:

1. Nhận biết năng lực bản thân.
2. Xác định những giá trị sống.
3. Niềm tin và thái độ tích cực trong cuộc sống.
4. Vạch ra định hướng, thiết kế mục tiêu.
5. Tự tạo động lực cho bản thân.
6. Tinh thần chủ động khắc phục trở ngại trong cuộc sống.

Nội dung 1: Nhận biết năng lực bản thân

Sức mạnh bản thân bắt nguồn từ sự tự khẳng định và hiểu biết về chính mình, kết hợp với ý chí và sức mạnh tinh thần. Con người chỉ có thể tự tin khi hiểu rõ bản thân, biết được điểm mạnh, điểm yếu và mong muốn của mình.

Để nhận biết năng lực bản thân, một câu hỏi được đặt ra: “Vì sao con người cần hiểu biết năng lực của bản thân mình?”

Việc nhận biết bản thân sẽ quy định thái độ của mỗi người trong các mối quan hệ giao tiếp với những người xung quanh. Khi hiểu rõ bản thân, con người sẽ biết phát huy điểm mạnh và tìm cách khắc phục điểm yếu.

Nhận biết chính xác năng lực bản thân giúp tạo dựng hình ảnh và uy tín cá nhân, những yếu tố rất quan trọng dẫn đến thành công.

Các cách nhận diện năng lực bản thân

• Qua tính cách: hướng nội hoặc hướng ngoại.
• Qua cách ra quyết định: lý trí hoặc tình cảm.
• Qua cách hành động: nguyên tắc hoặc linh hoạt.
• Qua phong cách giao tiếp và khả năng thích ứng.

Mô hình cửa sổ Johari

Mô hình cửa sổ Johari cho thấy khi mỗi cá nhân tương tác với người khác, sẽ tồn tại bốn khu vực tâm lý:

1. Phần công khai (Open): Những thông tin mà bản thân và người khác đều dễ dàng nhận biết.
2. Phần mù (Blind): Những điều người khác biết về mình nhưng bản thân lại không nhận ra.
3. Phần che giấu (Hidden): Những điều bản thân biết rõ nhưng không muốn chia sẻ với người khác.
4. Phần không biết (Unknown): Những điều cả bản thân và người khác đều chưa nhận ra.

Phân tích SWOT bản thân

Để nhận biết năng lực bản thân, chúng ta có thể phân tích SWOT với bốn yếu tố:

• Strengths: Điểm mạnh
• Weaknesses: Điểm yếu
• Opportunities: Cơ hội
• Threats: Thách thức

Phương pháp Reflected Best Self

Phương pháp Reflected Best Self được nghiên cứu bởi nhóm tác giả Laura Morgan Roberts, Christian Spencer, Jane Dutton, Robert Quinn, Emily Heaphy và Brianna Baker, công bố trên Harvard Business Review. Phương pháp này giúp mỗi người khám phá những điểm mạnh nhất của mình.

1. Bước 1: Xác định những người có thể nhận xét về bạn như người thân, bạn bè, đồng nghiệp.
2. Bước 2: Nhận ra các khuôn mẫu bằng cách tìm điểm chung trong các nhận xét.
3. Bước 3: Tự mô tả bản thân dựa trên phản hồi nhận được.
4. Bước 4: Tái thiết kế công việc dựa trên các điểm mạnh của bản thân.

Nhận biết năng lực qua kiến thức và kỹ năng

Để đánh giá năng lực thông qua kiến thức và kỹ năng, chúng ta có thể:

• Liệt kê chi tiết các kỹ năng trong từng lĩnh vực.
• Sắp xếp kỹ năng từ mạnh đến yếu.
• Xác định những kỹ năng còn thiếu để bổ sung và hoàn thiện.

Nội dung thứ hai: Xác định những giá trị quan trọng trong cuộc sống

Giá trị sống là những giá trị mà bạn coi trọng trong cuộc sống, những giá trị có ý nghĩa và là động lực thúc đẩy bạn hành động.

Một câu hỏi được đặt ra: “Những giá trị quan trọng trong cuộc sống của bản thân bạn là gì?”

Để trả lời câu hỏi này, bạn có thể lập một bảng liệt kê những điều thực sự được coi trọng trong cuộc đời và đánh giá mức độ quan trọng của từng giá trị theo các mức: cao, trung bình hoặc thấp.

Trên thực tế, mỗi người có thể có cùng một hệ giá trị sống nhưng lại đưa ra những quyết định và cách hành xử khác nhau.

Mong muốn và giá trị trong tương lai

Ví dụ về những giá trị và mong muốn trong cuộc sống:

• Được phát huy hết khả năng của bản thân.
• Tạo ra những sản phẩm hoặc cung ứng những dịch vụ có giá trị.
• Trở thành người cha, người mẹ thành công.
• Được tôn trọng và công nhận trong gia đình và xã hội.
• Có cuộc sống ổn định và bình lặng.
• Được du lịch vòng quanh thế giới.
• Có được tình yêu và tình bạn như mong muốn.
• Kiếm được nhiều tiền nhất có thể.
• Làm việc ở nước ngoài.
• Trở thành một chuyên gia nổi tiếng.
• Có quyền lực đối với những người khác.
• Không bị sai khiến hoặc lệ thuộc vào người khác.

Nội dung thứ ba: Niềm tin và thái độ tích cực trong cuộc sống

Niềm tin chính là công tắc đóng hoặc mở khả năng tư duy và tiềm năng nội tại trong mỗi con người. Hệ thống niềm tin quyết định những gì bạn mong muốn, khao khát và việc bạn có hành động để đạt được những điều đó hay không.

Sự tự tin làm gia tăng nhiệt huyết, trong khi sự nghi ngờ làm suy giảm năng lực và lòng nhiệt tình. Các nghiên cứu khoa học cho thấy sự tự tin trong công việc có thể dự báo sự thăng tiến và thành công trong tương lai.

Những người tin tưởng vào khả năng của bản thân thường làm việc hiệu quả hơn, bởi niềm tin thúc đẩy họ nỗ lực không ngừng và theo đuổi mục tiêu bất chấp những khó khăn.

Thái độ tích cực (Positive Mental Attitude)

Thái độ tích cực được hiểu là sự kết hợp của: niềm tin đúng đắn, chính trực, hy vọng, lạc quan, lòng can đảm, óc sáng tạo, sự hào phóng, độ lượng, tế nhị và lòng tốt.

Người có thái độ tích cực thường đặt ra những mục tiêu cao cả và nỗ lực không ngừng để đạt được chúng.

Thái độ tiêu cực (Negative Mental Attitude)

Thái độ tiêu cực có những đặc điểm hoàn toàn trái ngược với thái độ tích cực. Với người sống tích cực, mỗi nghịch cảnh đều tiềm ẩn cơ hội thành công. Đôi khi, những điều tưởng như là cản trở lại chính là cơ hội.

Tuy nhiên, không nên đánh giá thấp tác hại của thái độ tiêu cực, bởi nó có thể ngăn cản những lợi ích mà các bước ngoặt may mắn trong cuộc sống mang lại.

Tác dụng của thái độ tích cực

• Thành công đến với những người nuôi dưỡng ước mơ và mục tiêu lớn.
• Thành công ở lại với những người không ngừng nỗ lực và cố gắng.
• Rèn luyện liên tục là điều cần thiết để thành công trong mọi lĩnh vực.
• Công việc trở thành niềm vui khi bạn có mục tiêu rõ ràng.
• Trong mỗi nghịch cảnh đều ẩn chứa cơ hội thành công.
• Cơ hội chỉ đến với những người biết vận dụng thái độ tích cực.

Gỡ bỏ “mạng nhện tinh thần”

Để có niềm tin và thái độ tích cực, mỗi người cần gỡ bỏ những “mạng nhện tinh thần”. Đây là những suy nghĩ rối rắm xuất phát từ cách nhìn nhận sai lệch và tiêu cực về cuộc sống.

Thái độ là thứ mỗi người cần làm chủ, bởi nó sẽ định hình tương lai của chính mình. Những “mạng nhện tinh thần” có thể làm xáo trộn suy nghĩ, kể cả ở những người thông minh nhất.

Cách gỡ bỏ mạng nhện tinh thần

• Tránh cảm xúc, đam mê, thói quen và định kiến tiêu cực.
• Không chỉ tập trung vào những khiếm khuyết nhỏ của người khác.
• Tránh tranh cãi do hiểu lầm về ngôn ngữ và lời nói.
• Tránh kết luận sai lầm xuất phát từ giả thuyết không đúng.
• Tránh lời nói làm hạn chế sự cố gắng của người khác.
• Tránh quan niệm sai lầm rằng nghèo túng dẫn đến thiếu trung thực.
• Loại bỏ những suy nghĩ và thói quen không tốt cho bản thân.

Tìm kiếm ý nghĩa tích cực trong cuộc sống

• Chủ động lựa chọn những điều bạn muốn suy nghĩ.
• Tập trung 80% suy nghĩ vào điểm mạnh và những điều tốt đẹp.
• Mỗi sáng dành 1–2 phút nghĩ về những điều khiến bạn vui vẻ.
• Ghi lại các diễn biến tích cực vào cuối ngày trước khi ngủ.

Nội dung thứ tư: Vạch ra định hướng thiết kế mục tiêu SMART

Vạch ra định hướng thiết kế mục tiêu SMART gồm những yếu tố sau:

• S – Specific (Cụ thể): Mục tiêu của bạn cần phải cụ thể, rõ ràng.
• M – Measurable (Có thể đo lường): Mục tiêu cần được thiết kế để có thể đánh giá, đo lường được kết quả thực hiện.
• A – Achievable (Có thể thực hiện được): Nên đề ra những mục tiêu dựa trên năng lực và điểm mạnh của bản thân, nhưng không quá dễ dàng. Hãy dám đối mặt với thử thách, vì thành công và vinh quang sẽ bù đắp cho những nỗ lực của bạn.
• R – Relevant (Tính liên quan): Mục tiêu cần liên quan đến mong muốn và những giá trị mà bạn thực sự coi trọng.
• T – Time (Thời điểm): Mục tiêu cần được gắn với thời gian hoàn thành cụ thể.

Mười yếu tố cần chú ý khi thiết kế mục tiêu

1. Mục tiêu quan trọng nhất phải là của chính bạn.
2. Mục tiêu của bạn phải thực sự ý nghĩa.
3. Mục tiêu phải cụ thể và có thể đo lường.
4. Mục tiêu cần linh hoạt.
5. Mục tiêu phải mang tính thách thức và thú vị.
6. Mục tiêu phải phù hợp với giá trị bản thân.
7. Mục tiêu cần có sự cân bằng hợp lý.
8. Mục tiêu phải thực tế.
9. Mục tiêu cần có sự cống hiến.
10. Mục tiêu cần có sự ủng hộ từ người khác.

Người học có thể sử dụng bảng lập kế hoạch để xác định rõ các mục tiêu của bản thân giống bảng dưới đây:

Cách thức thực hiện mục tiêu

• Chia nhỏ mục tiêu và lập kế hoạch cụ thể để từng bước thực hiện.
• Mục tiêu có thể là ngắn hạn, trung hạn hoặc dài hạn và liên quan đến nhiều mặt của đời sống. Hãy bắt đầu từ mục tiêu ngắn hạn trước.
• Sau khi xác định mục tiêu, cần xây dựng chiến lược và hành động cụ thể để biến mong muốn thành hiện thực.
• Viết mục tiêu ra giấy và đặt ở những nơi bạn thường xuyên nhìn thấy như bàn làm việc, bảng ghi chú.
• Chia sẻ mục tiêu với bạn bè hoặc người thân để nhận được sự khích lệ và đồng hành.

Nội dung thứ năm: Tự tạo động lực cho bản thân

Elliot cho rằng, khi đạt được thành công trong những hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt và khi đã cố gắng hết mình, con người mới thực sự trân trọng thành quả và cảm nhận được hạnh phúc.

Động lực cá nhân dựa trên sự nhận thức rõ ràng về điều bạn mong muốn, kết hợp với nguồn năng lượng để hành động nhằm đạt được điều đó.

Nội dung thứ sáu: Tinh thần chủ động khắc phục trở ngại trong cuộc sống

Sự trì hoãn là kẻ thù tự nhiên của sự tập trung. Khi trì hoãn, chúng ta thường làm những việc linh tinh thay vì những việc cần thiết. Đây là trở ngại lớn trên con đường chinh phục mục tiêu của nhiều người.

Để vượt qua sức ì và sự trì hoãn, hãy làm cho mục tiêu của bạn trở nên sống động, giàu cảm xúc và có ý nghĩa.

Phương pháp tránh sự trì hoãn – Phương pháp mỏ neo

1. Chọn một tâm trạng tích cực mà bạn muốn có khi thực hiện công việc thường bị trì hoãn.
2. Đứng dậy, nhắm mắt lại và hình dung rõ ràng trạng thái tích cực đó: những gì bạn thấy, nghe và cảm nhận.
3. Giữ cảm xúc tích cực cho đến khi đạt cường độ mạnh mẽ nhất.
4. Khi cảm xúc đạt đỉnh, thực hiện một cử chỉ như siết ngón tay cái vào ngón tay trỏ trong vài giây rồi thả lỏng. Đây chính là “mỏ neo”.
5. Lặp lại quá trình này trong một đến hai ngày.
6. Để kiểm tra, hãy thực hiện lại cử chỉ mỏ neo và cảm nhận cảm xúc. Nếu cảm xúc chưa đủ mạnh, tiếp tục luyện tập.

Audio 1

Audio 2

Audio 3